ठाणाळे लेण्या

 ठाणाळे लेण्या - 

या अजून सोसिअल मीडिया वर आल्या नसल्यानी तिथे गर्दी नाही झाली. फक्त आम्हीच होतो. 

आपल्या आयुष्यात लोक स्टेशन्स सारखी येतात आणि जातात. वर चढून उतरलेले पण त्या त्या काळातले किंचित मित्र असतात - पण तात्पुरते. त्यांचा फायदा करून झाला की ते उतरतात. गाडी काही थांबत नाही. काही लोक जी आपल्याच गाडी मध्ये असतात आणि उतरायचे नाव घेत नाहीत त्यात मित्र हा प्रकार मोडतो. एका अशाच गाडीतून न उतरणाऱ्या मित्रा बरोबर बरेच वर्षांनी ट्रेक करायचा योग् आला. त्याच्या बरोबर त्याचे दोन मित्र आणि मी असे ठाणाळे लेण्या बघायला जायचे ठरवले. प्लॅन विस्तृत होता कारण अँबी वेली जवळ होती आणि तिथे एक डॉक राहतो असे कळले होते. थोडेसे या मित्र बद्दल. जे वाचतील त्यांना बरेच लोकांना हा वल्ली इसम माहिती असेल. नसेल तर शक्यतो माहिती करून घेऊ नका. स्वतःच्या आयुष्याला प्रश्न विचारायला लागल. कोणी ऋषिकेश तर कोणी अभय, PT  तर कोणी पिट्या - आम्ही त्याला तल्लू  म्हणतो. किती वर्ष झाली माहिती नाही पण १२ चा अभ्यास एकत्र केला होता आणि दोघांनी दिवे लावले होते हे आठवते. त्याच्या आधी बरेच वर्ष एकाच शाळेत होतो. हा इसम निसर्गात रमणारा. तिथेच राहणार. भटकंती प्रेमी आणि बरीच माहिती असलेला. त्याच्या बद्दल अनेक किस्से आहेत जे इथे नको. थोडक्या मध्ये आम्ही चार टाळकी निघालो. 

अँबी वेली च्या पुढे गेला की दोन उत्तुंग भिंती दिसतात. अर्थात त्या भिंती ताम्हिणी मधून पण दिसतात आणि बरेच ठिकाणाहून. तैलबैला त्याचे नाव. काही तेलबैल म्हणतात किंवा अजून काही. डोळे फिरतात बघून पण. अशक्य भारी वाटतं. सकाळी ५ च्या सुमारास अगदी बरोबर ५ ला आम्ही पुण्याहून निघालो आणि वाघजाई पठारावर म्हणजे तैलबैला च्या साधारण पायाशी ८ ला पोचलो. उन्हाची वेळ जवळ येत होती. पठारावर सकाळच्या वेळी छान वारं होते आणि दव अजून नाहीसे झाले नव्हते. त्यामुळे सूर्य प्रकाशनी, माजलेली पावसाळ्या नंतर ची गवताची पाती चमकून उठत होती. वातावरण मस्त होते. पुढे काय याची कोणालाच खबर नव्हती. प्रत्येकानी पाठीवर ३ lit पाणी आणि काही थोडेसे खाणे घेतले होते. डेक्कन Plateau वरून कोकणात उतरायचे होते. कोणाला माहिती होता की humidity नुसती एक physical कल्पना नसून इतकी मारू शकते. ते घाम येतो वगरे ठीक आहे हो. पण. असो. 

८ ला बरोबर निघालो. २ ते ३ तास उतरत होतो त्यामुळे तसे काही फार जाणवत नव्हते मात्र त्यांनी पण घाम गालात उतरणे हे पण एक अनुभव घ्या सारखेच आहे. या परिसरा मध्ये मस्त जंगले आहे. म्हणजे अजून तरी आहे. कदाचित अजून सरकार ची नजर पडली नसावी. त्यामुळे जोवर इन्स्टा आणि सरकार यांचे डोळे उघडत नाहीत तोवर पटकन जाऊन या. बरेच ठिकाणी दरडी कोसळलेल्या होत्या. त्यातून वाट काढत आधी देवीच्या मंदिरापाशी पोचलो आणि पोटपूजा केली. गप्पा मारत आम्ही उतरत होतो. आमच्या मध्ये अश्विन नावाचा एक इसम होता. retire झाला आहे त्यामुळे अशक्य भटकत असतो. तोच त्याचा छंद. २० हुन अधिक हिमालयातील ट्रेक झाले आहेत. हिशोब ठेवणारा तो. ट्रेक मध्ये एक पाहिले आहे की हिशोब ठेवले तर गैरसमज कमी होतात. नाही तर काही लोक आयुष्यभर त्याचा गैरफायदा घेतात. हिशोब पण ठेवत नाही आणि खर्च पण करत नाहीत. भागवतात. हिशोब आणि हिशोबात दोन्ही राहावे. तर अश्विन कडे याची जवाबदारी होती आणि ती त्यांनी उत्तम पार पाडली. राहुल जरा फोन वर होता त्यामुळे पक्षी आणि त्याचा किलबिलाट हा एकत्र ऐकू यायचा. मात्र त्यांनी माझी तहान भागवली नाही तर काही खरे नव्हते. दोन छान व्यक्ती भेटले. 

११ ला आम्ही लेण्यांपाशी पोचलो. घाम काढला होता. दमण्या पेक्षा जास्त dehydration चा त्रास होत होता. मला anyways तो जरा जास्तच त्रास आहे. वजन भक्कम म्हणजे जास्त आणि त्यात humidity. तिथे पोचलो आणि मस्त चहा केला. छोटी शेगडी घेऊन गेलो होतो. उरलेले सँडविच खालले आणि लेण्या बघायला बाहेर पडलो. मी एक छोटीशी siesta घेतली. कोपऱ्यात एक कॅरीमॅट दिसली तिलाच खाली अंथरले.

साधारण १८ -२३ लेण्यांचा हा एक जबरदस्त समूह आहे. Totally Virgin. Untouched. Clean. सह्याद्रीतील कातळात कोरलेल्या या सुंदर लेण्या साधारण २००० वर्ष पूर्वीच्या आहेत. ठाणाले लेणी किंवा नाडसूर लेणी असे त्यांचं नाव आहे. यामध्ये दोन चैत्य, दोन स्तूप आणि बाकीचे विहार आहेत. अलीकडच्या काळात ब्रिटिशांशी लढताना वासुदेव बळवंत फडके यांनी या लेण्यांमध्ये आश्रय घेतला होता असे कुठे तरी वाचनात आले होते. खरे खोटे माहिती नाही. या लेण्यांमध्ये बौद्ध स्थापत्याचा प्रभाव दिसतो. त्यातील काही शिल्पे सुबक असून काही पूर्णावस्थेत नाहीत असेही दिसते. लेण्यांतील चैत्यविहाराच्या छतावर अप्रतिम नक्षीकाम आहे. काही लेख - शिलालेख पण आढळून येतात. लेण्या नीट बघायला निदान २ तास तरी हवेत. निरव शांतता. त्या डोंगरांच्या पोटात बसून काही न विचार करता जे काही क्षण मिळतात त्यालाच मी आनंद म्हणतो. क्षणच बरे. त्याचे तास झाले की तो पण आनंद जातो. 

भर १२ च्या उन्हात आम्ही परतीच्या प्रवासाला सुरुवात केली. पाण्याचा अंदाज घेतला कारण मला माहिती होते की त्रास होणार आहे. इथे स्टॅमिना वगरे सर्व मार खाते. कितीही पाणी प्या नाही तर काही करा Dehydration या सारखे ट्रेकिंग मध्ये काही वाईट नाही. आमचे भिडे मास्तर इतके तज्ज्ञ असून गेले बिचारे. २ तास उतरायला आणि साधारण ४ तास परत पठारावर यायला लागले. पाणी पुरवत आणि ORS ची देवाण घेवाण करत, Cramps शी लपंडाव खेळत मी वर पोचलो. Tallu  पण थोडासा दमला होता. राहुल आणि अश्विन तसे निवांत होते. उकळलेल्या गाडी पाशी येऊन कपडे बदलले. दमलेल्या चेहेऱ्याचे फोटो काढले आणि तिथून निघालो. पुढला प्लॅन म्हणजे One Cold One आणि मग डॉक कडे. तिथे गाडीतून उत्तरांना मला आला cramp. आधी पाय मग पॉट मग हाताची बोट आणि म्हणता म्हणता पूर्ण अंग वाकडे. ब्रह्मांड दिसले मला. Tallu ला सांगितले मीठ दे. ग्लास भर मीठ आणि पाणी प्यायलो आणि ५ मीं मध्ये ok झालो. पण ते पाच मिनिटे शत्रूला पण नको रे देवा. श्रमपरिहाराला सर्व सामग्री गोळा केली आणि रात्री उत्तम जेवण तयार केले सर्वांना. आणि आवडले पण. मग काय गाणी गप्पा आणि डॉक चे किस्से ऐकत कधी १२ वाजले कळलेच नाही. तिथे पण आजूबाजूला जंगले होते. रात्री पडल्यावर कधी झोप लागली कळले नाही. एकंदरीत खूप मजा अली. नवी माणसे नव्या गप्पा आणि नवीन जागा.

Tallu आणि माझ्या खूप गप्पा झाल्या. बरेच वर्षांपासून ची देवाण घेवाण राहिली होती. जिथे सोडले तिथून परत तशीच चालू झाली. गाडी तीच होते - डबे थोडे पुढे मागे झाले होते !!!

वज्रगड प्रदक्षिणा

 वज्रगड प्रदक्षिणा 

अधिक महिना या वर्षी. त्यामुळे श्रावण चालू झाला नसून पण 'क्षणात येती सरसर शिरवे क्षणात फिरुनी ऊन पडे' ही बालकवी यांची कविता उभेहूब आठवणीत येते. अशाच एका रविवारी आम्ही ट्रेककरी गॅंग नी  भोर ला जायचे ठरवले. दिवस विशेष होता. फुटबॉल वर्ल्ड कप ची फायनल. अर्जेन्टिना विरुद्ध स्पेन. घोलप शेठ नी जागा ठरवली आणि जेवायची आणि राहायची सोया केली. उत्तम केली. दुपारी ३ नंतर पोचायचे ठरले आणि २१ लोक तयार झाले. पावसाळ्यात जिथे तिथे गर्दी चालू झाली होती. बनियान गॅंग जागृत झाल्या आणि दारुडे रविवार सकाळ पासून घाट वाटा आणि निसर्ग रम्य ठिकाणांवर ढाकचिक करून घाण करायला सुरुवात झाली. खळदकर नावाच्या मित्रांनी  वज्रगड चा आवाज टाकला. पुरंदर च्या मागे लपलेला हा एक मस्त किल्ला आहे. जास्त कोणाला माहिती नाही त्यामुळे किल्ला अजून शाबूत आहे. त्याचे फार रील्स नाहीत त्यामुळे तिथे खाली पार्किंग ला पण जागा आहे आणि पैसे नाही घेतले जात. थोडे फार प्लॉट चे प्रोजेक्ट दिसले पण बाकी गाव छान आहे अजून. 

रविवारी सकाळी निघायचे नियोजन झाले आणि ८ जाण तयार झाली. प्लॅन सिम्पल होता. ८ ला निघायचे ९.३० च्या सुमारास पायथा. एका मित्रानी सांगितले होते की १.५ तास लागेल वर पोहचायला. असे सर्व ठरवून आपण जेवण करून ३ ते ४ पर्यन्त भोर ला पोचायचे. निवांत एक झोप काढून संध्याकाळ साठी टकाटक. हा हा हा हा ..........

वातावरण अशक्य होते. हिरवेगार सर्वत्र. पावसाळ्यात ट्रेक करायची मजाच काही वेगळी आहे. अर्थात ज्यांना ट्रेकिंग, चिख्खल, क्रॅम्प, ब्लिस्टर्स आणि जितकी स्वतःची कॅपॅसिटी आहे त्याचे लिमिट बघायचे असेल तर - या सर्वांची आवड आहे तेच त्याचा आनंद घेऊ शकतात आणि ट्रेक झाल्यावर गरम चहा चा आस्वाद घेत घडलेले किस्से आणि लागलेली वाट हसत खेळत धम्माल करत चर्चा करू शकतात. हे सर्व लिहिण्याचे कारण म्हणजे हेच सर्व झाले. 

दादा वाट कशी हो गडावर याची - हे काय समाधी लगद रस्ता सरळ त्या पांढऱ्या पाशी नेतो आणि तिथून वर की पोचलाच गडावर. वाह क्या बात है. आम्ही निघालो. वीर उमाजी नाईक यांच्या समाधी ला अभिवादन करून वर निघालो. खडी चढाई आहे आणि एका सोंडेवरून दुसऱ्या जावे लागते. २ आठवड्यांपूर्वी पावसानी झोडपल्याचे अवशेष दिसत होते. प्रचंड कारवी वाढली होती आणि वाट काही दिसत नव्हती. किल्ला हा का तो हे पण कळायला मार्ग नव्हता कारण धुक्यात माथा लपलेला होता. अप्रतिम वातावरण होते. काय सांगू. मधेच पाऊसाचा शिडकावा  आणि परत थोडेसे ऊन - हा खेळ चालू होता. जसे आम्ही मध्यावर पोचलो - ५० मी मध्ये तसे सर्व बरोबर चालू आहे याची खात्री पटली. अहो, तिथे दगडांनी काढलेला एक बाण पण दिसला. 

तिथून लांब वरून वारा पावसाळा खेचत आमच्या पर्यन्त येतांना दिसायचा. आम्हाला भिजवून पुढे निघायचा. हा खेळ चालू होता. बाण दिसला आणि पोरं सुसाट सुटली. किल्ल्याच्या डावीकडून चालायला लागली. कारवी आणि इतर शेकडो वेगवेगळ्या दिसणाऱ्या झुडुपातून वाट काढत पुढे निघालो. मी एक वेडेपण केले ते म्हणजे शॉर्ट्स घालून गेलो होतो. विचार इतकाच की पाऊस आहे तर फुल पॅन्ट कशाला. पण हेच चुकले. पायावर असंख्य वार होत होते. त्यातून मग कण भर रक्त आणि मग इतर किडे आणि त्यांचे चावणे. हे पुढे बरेच तास सहन करावे लागले. साधारण आम्ही १.५ तास चालल्यावर आणि किल्ल्याच्या दुसऱ्या बाजूला पोहोचल्यावर लोकांना शंका यायला सुरुवात झाली. तरी पण पुढे बघू म्हणत आमची ३/४ प्रदक्षिणा पूर्ण झाली, जो काही खरा प्लॅन नव्हता. पूर्वी जाऊन आलेला एक मित्र - मग त्याला फोन झाला आणि त्यांनी वाट सांगायच्या नादा मध्ये आम्ही आमची वाट लावून घेतली आहे याची जाणीव झाली. १ वगरे वाजून गेला होता. इतके पुढे गेलो होतो की पुरंदरवर असलेले आर्मी चे चेकपोस्ट दिसायला नाही तर  जवळ दिसायला लागले होते. एकदा किल्ला उजवीकडे ठेवा एकदा डावीकडे - पण किल्ल्या वर जाण्याचा काही मार्ग दिसत नव्हता. परत फिरलो आणि ३ तास आणि ७ कि मी ची पायपीट हा एक अनुभव घेऊन गप्पा आणि इतर चालू केले. लांब वर काही माणसे दिसली. त्यांना गाठले आणि शेवटी रस्ता मिळाला. बऱ्याच ठिकाणी दरडी कोसळून एकंदरीतच हा ट्रेक जरा थरारकच म्हणायचा. त्यात निसरडे झाले होते. बरेच ठिकाणी exposure चांगलेच होते. एक टप्पा आऊट ला फुल्ल स्कोप. शेवटी वर निघालो आणि बुरुजाच्या खाली एका रॉक patch पाशी येऊन अडकलो. अर्धा चढला आणि कळले की हे काही खरे नाही. दोर नसेल तर खूपच रिस्क आहे. आमच्यातील एक वर चढला पण बाकी ७ जाणे आम्ही बुरुजापासून माघार घेतली. त्याच बुरुजावर अर्धवट एक मुलगा २० मी नी अडकलेला होता. 

दुपारचे २.३० वाजले असतील, पोटात काही नव्हते. खाली येऊन मस्त २ वाजता जेवायचा प्लॅन होता. पाऊस जोरात पडायला लागला होता. जो चिख्खल आधी ग्रीप देत होता, पाऊसाने घसरडा झाला. लोकांचे पृष्ठभाग चॉकलेटी झाले. अशक्य घसरत आणि सावरत आम्ही परत उलटी प्रदक्षिणा घालायला सुरुवात केली. किरण जो वर गेला होता तो दुसऱ्या बाजूनी खाली आला आणि आम्हाला आधी दिसलेल्या बाणापाशी भेटला. त्याच बाणापासून १० मीटर वर अजून एक बाण काढलेला होता जो झाडांमध्ये लपलेला. तो काही दिसला नाही. तिथून गडावर जायला सरळ वाट आहे. शेवटी काही पाहिऱ्या आणि भिंत आणि सुंदर दरवाजा आहे :-( असे किरण नी सांगितले आणि VDO दाखवला. बाणापासून वर ४० मी नी मध्ये पोचणे शक्य आहे. गडाकडे पहिले आणि परत येऊ असे सांगून आम्ही खाली उतरायला सुरुवात केली. ५.३० ला आम्ही सर्व भिजलेले, चॉकलेटी झालेले भुकेले पोरं गाडी पाशी पोचलो. 

पायलट ट्रेककरी हेच ग्रुप चे नाव असल्यानी हा आमचा ट्रेक खूप छान झाला असे म्हणायला हरकत नाही. कारण ही प्रदक्षिणा कोणीही केला नव्हती. सर्व मिळून १७ - १८  किलोमीटर डोंगरावर भटकंती झाली. वर्षासहल म्हणा नाही तर काही म्हणा हा अनुभव अफलातून होता. वज्रगड - पुरंदर च्या सावलीत दडलेला एक अनोखा किल्ला. 

सुवर्णदुर्ग - कनकदुर्ग - स्वर्गीय

सुवर्णदुर्ग, कनकदुर्ग - स्वर्गीय 

साधारण २००७ ची गोष्ट असेल. पुरंदरे काकू एका ट्रिप ला जाऊन आल्या. आल्यावर भेट झाली तेव्हा त्यांनी त्या जागेचे खूप कौतुक केले. सुंदर आणि स्वछ समुद्र किनारा. एक दोनच मोजागी हॉटेल. आणि बीच वर कोणीही नाही. परत फक्त चार पाच तासांच्या अंतरावर. लहानपणी पासूनच त्या अथांग समुद्र चे अत्यंत आकर्षण. आणि बाबा सहज त्या मध्ये मला त्याच्या बरोबर पोहायला न्यायचे. श्रीवर्धन असो व अजून कुठे. समुद्र म्हणलं की 'चला लगेच'. तर काकूंनी सांगितलेल्या जागेवर जाऊन पाहून तर आलेच पाहिजे म्हणून मी आणि माझे मित्र सर्वात पहिल्यांदा दापोली जवळील लाडघर नावाच्या छोट्याशा शांत आणि टुमदार कोंकणातील निवांत गावात जाऊन पोहचलो. छोट्या वाटेवरून स्कॉर्पिओ घालत तिथे पोचलो. पहिल्याच नजरेत ते गाव मनात भरले. आणि त्या नंतर असंख्य वेळा आम्ही तिथे गेलो. एक हॉटेल ची  ५० हॉटेलं झालेली पहिली. शांत समुद्र किनारी आता उंट आले, घोडे आले, हत्ती नाही अजून पण येतील. वॉटर स्पोर्ट्स चालू झाले आणि बघता बघता बनियान गॅंग नी तिथे त्यांचे प्रस्थ स्थापन केले. लाडघर . भारतात अशी अनेक ठिकाणे संपली आहेत. आता केदारनाथ ची तयारी चालू आहे. रोपवे ची. शेवटी धंदा. असो. प्रलय येईल आणि वाहून नेईल. परत. 

मग हर्णे बंदरावर जाऊन मासे आणणे हा नित्याचा कार्यक्रम होत गेला. तिथे बंदरावर लिलाव करून मासे घेणे हा एक अनोखा अनुभव असायचा. आता कोळीण पण स्मार्ट फोन वापरून चाट GPT ला विचारून भाव ठरवतात. याच बंदरावर दोन दुर्ग आहेत. एक कनकदुर्ग आणि दुसरा फतेदुर्ग. एक वर अतिक्रमण करून फक्त 'हा किल्ला होता' अशा दशेत तो आहे. तटबंदी दिसते म्हणून तो किल्ला म्हणायचा. आणि त्या काळी  बांधलेली आहे म्हणून लोक पण निर्धास्त 'Sea facing' घरात राहतात. आत्ताचे सरकारी घर असते तर १०० लाटात भुईसपाट. तर इतक्या वेळेला तिथे गेलो तरी हे किल्ले काही कळले नाही. पण समोर एक भाला मोठा समुद्रातील किल्ला मात्र नजरेत सदैव पडायचा. 'तिथे जायला पाहिजे' असे अनेक वेळा ठरवून पण जाणे झाले नाही. २००९ च्या सुमारास खूप प्रयत्न केला होता. पण तिथल्या कोळी लोकांनी नेण्याचे टाळले. विनंती करून पण कोणी तिथे जायला तयार झाले नाही . मी त्याचा नाद सोडून दिला. तो किल्ला तसाच राहिला. आत्ता आत्ता पर्यन्त आम्ही लाडघरला गेलो पण सुवर्णदुर्ग हा विषय संपला होता. 

काही महिन्यांपूर्वी सचिन जोशी यांनी आमच्या पायलट ट्रेककरी ग्रुप वर सुवर्णदुर्ग ला जायचे ठरत आहे असे लिहिले. तर ज्यांना जमेल त्यांनी यावे. तिथे काही स्वयंसेवी संस्था दुर्ग संवर्धाचे कार्य करत आहेत आणि त्यांना काही मार्गदर्शन हवे आहे. पायलट ट्रेककरी ग्रुप मध्ये दिग्गज ट्रेकर्स आहेत. ४००+ किल्ले झालेले ३, ३००+ झालेले ५, २००+ झालेले १० आणि इतर सर्वांचे १००+ किल्ले एक एक वेळा नाही तर दोन वेळा पण झाले आहेत. त्यामध्ये फाटक काका आणि जोशी काकांसारखे साठी पार केलेले आणि तासंतास आकाश दर्शन घडवणारे, त्या न संपणाऱ्या  ब्रह्मांडाचे वर्णन करून हवेत चित्र काढून नक्षत्र तयार करणारे, इतिहास अगदी पुराव्या सकट सांगणारे सचिन सारखे आभासक आणि मग आम्ही सर्व महाराजांवर प्रेम करणारे मावळे. घरातले सांभाळून तर काही पळून असे २० जण या ट्रेक ला हाजिरी लावणार असे कळले आणि मिनी बस आणि काही गाड्या अशा दापोली दिशेला निघाल्या. या ग्रुप मध्ये शिस्त प्रिय लोक आहेत आणि कदाचित त्यामुळेच इतके ट्रेक गेले किती तरी वर्ष एकत्र करत आले आहेत. 

आम्ही शनिवारी दुपारी निघालो आणि बस नी आसूद बागेत पोचलो. तिथल्या बीच चे नाव कर्दे असे आहे. तिथे एका वाडी मध्ये आमची रायाची सोया झाली होती. दापोली मधल्या श्रेयस नावाच्या व्हेज हॉटेल मध्ये थाळी जेऊन आम्ही वाडीत पोचलो. काही लोक दुसरी कडे जाणार होती आणि त्यांची सोय अमित जोशी यांच्या कडे झाली होती. असंख्य ट्रिप मधली पहिलीच असेल की जेव्हा मासे नाही खालले. नियम !!! बाकी वेळेला बंड झाला असता. पण या ग्रुप बरोबर आले की सचिन म्हणेल तसे. आपण मागे मागे जायचे. नियमात बसायचे. काही तासांचा प्रश्न असतो त्यामुळे चालते. अर्थात मजा येते आणि इतर गप्पा गोष्टी इतक्या चालू असतात की बाकी व्यसनाचा विसर पडतो. 

आज रात्री उल्का वर्षाव आहे. त्यामुळे लगेच बीच वर जाऊया असा ठराव मांडण्यात आला. असाधान १०३० च्या सुमारास आम्ही सर्व शुकशुकाट असलेल्या समुद्र किनारी, किर्रर्र अंधारात, मोबाइल च्या प्रकाशात वाट शोधत पोचलो. जसा बीच जवळ येत होता तसे लाटांचा आवाज मोठा होत होता. किनाऱ्यावर सर्व जण पोचलो आणि गोल करून सर्वांच्या माना, उभ्या च्या आडव्या झाल्या आणि आकाशातून काही पडतंय का बघायला डोळे फिरायला लागले. 'अरे हा बघ पडला' असे विविध दिशां मधून चालू झाले. जोवर तिथे पाहायचो तोवर दुसरी कडे तारा / उल्का पडलेली असायचा. त्यात काही लोक अत्यंत frustrate झाले कारण त्यांना एकही पडतांना तारा काही दिसत नव्हता. मला दिसले ६ / ८ पडलेले. त्याच त्या रात्री फाटक काकांनी आकाश दर्शन घडवले. क्या बात है. पूर्ण अंधारात त्या लाटांच्या आवाजात लखलखणाऱ्या चांदण्याच्या दुनियेत सर्वच हरवले होते. आपल्या दुनियेत होते. 'अरे हा बघ पडला' 'अरे हा बघ पडला' ..... 

दुसऱ्या दिवशी सकाळी लवकर उठून आम्ही हर्णे ला ST Stand च्या शेजारी असलेल्या एका टपरी मध्ये नाश्ता करायला गेलो. दोन batch मध्ये आत शिरलो. उसळ वडा, मिसळ, वडा पाव, सॅम्पल पाव पॉट भर खाऊन आम्ही समुद्र किनारी निघालो. तिथे एक Fishing  Boat आमची वाट पाहत उभी होती. दुर्ग संवर्धन म्हणून त्यांनी आमच्या कडून पैसे नाही घेतले. दोन बोटी मध्ये बसून आम्ही २० जाणं सुवर्णदूग च्या दिशेनी जायला लागलो. खूप दिवसाचं स्वप्न पूर्ण होणार या कल्पनेंनी आनंद होत होता. घरामध्ये काही तरी कार्यक्रम ठरलेला होता. केळवण. पण सुवर्णदुर्ग मिस करणे अशक्य होते. परत नाही वेळ अली तर काय करू? मी निघालो. आम्ही साधारण १५ मिनिटात दुर्गाच्या किनारी पोचलो. पाण्यात उड्या मारून बोटीतून उतरून आम्ही किल्ल्याच्या दिशेनी चालायला सुरु केले. 

या किल्ल्याची तटबंदी खूपच शाबूत आहे. इतकि वर्ष समुद्राच्या लाटांनी आदळआपट केली तरी हा किल्ला उभा आहे. हे सर्व अशक्य आहे. याच्या भिंतींनी किती पर्व बदलतांना पहिली आहेत. किती लढाया पहिल्या आहेत आणि किती तरी गोष्टी आणि गुपित पोटात लपवले आहेत त्यालाच त्याच माहिती. या दरवाज्याचे एक वैशिष्ठ म्हणजे सरळ आत शिरता येत नाही. त्यामुळे कुठलेही मोठे व अवजड यंत्र / शश्त्र / सामान काही नेता येत नाही. दरवाज्यातून आत गेलो आणि तिथे अनेक कार्यकर्ते सचिन ची वाट पाहत होते. तो आल्यावर त्यांची चर्चा चालू झाली आणि आम्ही इकडे तिकडे करायला लागलो. तटबंदी वर चढून एका बुरुजावरून दुसऱ्यावर चालत रमत गमत समुद्र पाहत फोटो काढत आम्ही सर्व निवांत झालो होतो. गडावर पाण्याच्या अनेक टाक्या आहेत. पण पाणी खराब आहे. टाक्या स्वछ करण्याचे काम चालू आहे. त्यामुळं मला वाटते काही वर्षात इथे पिण्याचे पण पाणी मिळेल. किल्ला तसा मोठा आहे आणि दोन ते तीन तास सहज लागतात. काही वाड्यांचे पण अवशेष बघायला मिळाले. चोर दरवाज्याचे खोदकाम चालू होते. म्हणजे माती आणि दगडे जी अडकून तो दरवाजा बंद झाला होता त्याला खुले करणे चालू होते. सर्व कार्यकर्ते किल्ला चकाचक करण्यात मग्न होते. एका झाडाखाली आम्ही सर्व गप्पा मारत बसलो. ऊन वाढले होते. दापोलीला थंडीची सवय नाही पण रात्री मात्र चक्क १९ पर्यन्त तापमान गेले होते. तिथं सराफ नावाच्या एका मित्रांनी आणलेली चकली आणि चिवडा संपवला. शेवटचा टप्पा बघायला आम्ही उठलो. एकीकडे सचिन जोशी चे रील्स चे शूटिंग चालू होते. या मध्ये किल्ला आणि त्याची माहिती, घडण आणि इतर बऱ्याच काही गोष्टी ऐकायला मिळतात. एकंदरीत फार चढणे आणि उतरणे नसल्यामुळे इतर पण गर्दी तिथे होऊ लागली होती. आता रेगुलर या किल्ल्यावर येत येते आणि आणि बोट पण मिळतात. आधी इथे जंगले होते आणि त्यामुळे आत जाणे पण कठीण होते. आता ठीक आहे. मला वाटते कि युनेस्को की या किल्ल्याचा समावेश हेरिटेज यादीत मध्ये घातला आहे. 

समुद्रातील किल्ल्याची मजा काही वेगळीच असते. खांदेरी उंदेरी असेच किल्ले आहेत. कमाल मजा येते. अथांग, अनंत, वगरे चा अर्थ कळतो. दरवाज्याच्या पाहिऱ्यांवर बसून आम्ही बोट ची वाट पाहत होतो. येणाऱ्या जाणाऱ्या प्रेक्षणीय वाटणाऱ्यान कडे बघत वेळ काढत होतो. बोट आली तेव्हा २. ३० वाजून गेले होते. भुकेनी लोकं सैरभैर झाली होती. दापोली पोचलो आणि एकही हॉटेल जेवण द्यायला तयार झाले नाही, ३ ला बंद सर्व. फळं आणि सामोसा खाऊन आम्ही पुण्याचा दिशेनी निघालो. येतांना क्रिकेट आणि पॉलिटिक्स सर्व न संपणारे विषय chewing gum सारखे चावत रवंथ करत वेळ मारत नेट होतो. 

एकंदरीत जर का दापोली ला गेलात तर हर्णे वरून बोट करून हा किल्ला जरूर बघा. छान अर्धा दिवस ट्रिप होते. पाणी घेऊन जा आणि हो येतांना आपण केलेला कचरा तरी परत घेऊन या. किल्ल्यावर सोडून देऊ नका. जय शिवराय !!!

इतिहास 

----------शिलाहारांनी उभारलेला हा किल्ला, १६व्या शतकात आदिलशहाकडे होता. १६६० च्या सुमारास शिवरायांनी हा किल्ला आपल्या ताब्यात घेतला व त्याची फेरउभारणी करुन बळकट केला. किल्ल्याचे लपवलेले प्रवेशद्वार ह्याची साक्ष देत उभे आहे. राजाराम महाराजांच्या काळात कान्होजी आंग्रे यांनी सूवर्णदूर्गच्या किल्लेदाराची फितूरी मोडून काढली. पेशवे व तुळाजी आंग्रे ह्यांच्यात आलेल्या वितुष्टामुळे आंग्र्यांचा बिमोड करण्यासाठी इ.स. १७५५ मध्ये पेशवे व इंग्रजांच्या संयुक्त सैन्याने सुवर्णदुर्गावर हल्ला केला व सूवर्णदूर्ग जिंकून घेतला.

१८०२ साली यशवंतराव होळकरांच्या भीतीने सैरावैरा पळणारा दुसरा बाजीराव काही काळ सूवर्णदूर्गाच्या सुरक्षित आश्रयाला राहिला, नंतर स्वत:चा कुटुंबकबिला तिथेच सोडून वसईला इंग्रजांच्या आश्रयाला गेला. नोव्हेंबर १८१८ मध्ये कर्नल केनडी, कॅप्टन कॅपेल व लेफ्टनंट डॉमिनिसेट यांनी अवघ्या ५० शिपाई व ३० खलाशांनीशी हल्ला चढवून किल्ला ताब्यात घेतला --------( ट्रेक्षितिज )